Wyspy Kanaryjskie – gdzie leżą?

Wyspy Kanaryjskie leżą na Oceanie Atlantyckim, około 100–150 km od wybrzeży Maroka – geograficznie są częścią Afryki, choć politycznie należą do Hiszpanii i Unii Europejskiej. To jeden z najczęstszych błędów, jakie pojawiają się przy opisie ich położenia.

Jeśli ktoś pyta, gdzie leżą Wyspy Kanaryjskie i słyszy „w Europie”, dostaje odpowiedź tylko w połowie poprawną. Archipelag należy do Hiszpanii, ale geograficznie jest znacznie bliżej Afryki niż Madrytu. To dość niezwykła sytuacja, która ma konkretne konsekwencje – klimatyczne, logistyczne i administracyjne. Poniżej dokładne wyjaśnienie położenia, składu archipelagu i tego, co warto wiedzieć przed wyjazdem.

Gdzie dokładnie leżą Wyspy Kanaryjskie?

Wyspy Kanaryjskie rozciągają się na Oceanie Atlantyckim między 27°37′ a 29°25′ szerokości północnej oraz 13°20′ a 18°10′ długości zachodniej. Najbliższy punkt stały to wybrzeże Maroka – wyspy leżą od niego zaledwie 100–150 km. Do Półwyspu Iberyjskiego jest stamtąd około 1250 km.

Cały archipelag ma około 480 km długości i rozciąga się mniej więcej równoleżnikowo – wyspy wschodnie sąsiadują z saharyjskim wybrzeżem Afryki, zachodnie otwierają się na pełny Atlantyk. Łączna powierzchnia wynosi niespełna 7447 km², a zamieszkuje go ponad 2,2 miliona osób.

Wyspy Kanaryjskie leżą geograficznie w Afryce. Ich przynależność do Hiszpanii i UE jest polityczna i administracyjna, a nie geograficzna.

Europa czy Afryka? Skąd to nieporozumienie?

Większość podróżnych traktuje Wyspy Kanaryjskie jak europejski kierunek, bo są autonomiczną wspólnotą Hiszpanii, obowiązuje tam euro i nie ma kontroli paszportowej dla obywateli UE. To wszystko prawda. Ale z punktu widzenia geografii fizycznej archipelag leży w Afryce – zaliczany jest do regionu Makaronezji i jest wyraźnie oddzielony od Europy szerokim pasem Atlantyku.

To rozróżnienie ma znaczenie w kilku kwestiach. Wyspy nie należą do strefy Schengen w takim samym stopniu co kontynentalna Hiszpania – obowiązują tu osobne przepisy celne, inne stawki VAT i inne regulacje dotyczące przywozu towarów. Mimo że Polacy nie potrzebują paszportu, warto go zabrać, bo jest wymagany jako dokument tożsamości przy odprawie na lotniskach lokalnych.

Ile wysp tworzy archipelag?

Przez lata powszechnie mówiono o siedmiu głównych wyspach. W 2018 roku La Graciosa – mała wyspa na północ od Lanzarote – uzyskała oficjalny status ósmej głównej wyspy. Starsze źródła i mapy mogą nadal podawać liczbę siedem, co tłumaczy rozbieżności w różnych opisach.

Archipelag dzieli się na dwie wyraźne grupy:

• Wyspy wschodnie – Lanzarote i Fuerteventura, płaskie, suche, pustynne, blisko Sahary; idealne dla miłośników plaż i sportów wodnych
• Wyspy zachodnie – Teneryfa, Gran Canaria, La Palma, La Gomera, El Hierro; wulkaniczne, zróżnicowane krajobrazowo, z deszczowymi lasami laurowymi na północy i suchymi obszarami na południu
• La Graciosa – mała, prawie bezludna wysepka bez utwardzone dróg, dostępna promem z Lanzarote

Archipelag ma dwie stolice: Las Palmas de Gran Canaria (na Gran Canarii) i Santa Cruz de Tenerife (na Teneryfie). Obie pełnią naprzemiennie rolę stolicy całej wspólnoty autonomicznej.

Dlaczego klimat jest tak łagodny pomimo tropikalnej szerokości?

Wyspy leżą na tej samej szerokości geograficznej co Sahara, ale temperatury oscylują między 18 a 28°C przez cały rok. To nie przypadek – główną rolę odgrywa zimny Prąd Kanaryjski, który płynie wzdłuż zachodniego wybrzeża Afryki z północy na południe i chłodzi powietrze nad archipelagiem.

Dodatkowym czynnikiem są pasaty – stałe wiatry ze wschodu, które przynoszą wilgotne powietrze na północne i wschodnie zbocza wysp zachodnich. Na teneryfskim północnym wybrzeżu rosną gęste lasy, podczas gdy południe tej samej wyspy przypomina pustynię. Lanzarote i Fuerteventura są suche niemal w całości, bo leżą zbyt nisko, żeby pasaty wytrąciły opady.

Łagodny klimat Wysp Kanaryjskich to efekt zimnego Prądu Kanaryjskiego, nie tylko szerokości geograficznej. Bez tego prądu temperatury byłyby znacznie wyższe.

Skąd pochodzi nazwa „Wyspy Psie”?

Łacińska nazwa Insulae Canariensis nie pochodzi od kanarków – te ptaki dostały swoją nazwę od wysp, a nie odwrotnie. Pierwotne znaczenie słowa Canaria wywodzi się prawdopodobnie od łacińskiego canis, czyli pies. Starożytne źródła wspominają o wyspie zamieszkanej przez wielkie psy lub przez plemię, które czcił psy jako zwierzęta święte. Dokładna interpretacja do dziś nie jest jednoznaczna.

Jak dostać się na Wyspy Kanaryjskie z Polski?

Z Polski latają bezpośrednie połączenia czarterowe i regularne na Teneryfę (lotnisko Tenerife Sur), Gran Canarię (Las Palmas), Lanzarote i Fuerteventurę. Czas lotu z Warszawy to około 4,5–5 godzin.

Przemieszczanie się między wyspami jest możliwe promem lub samolotem. Regularne połączenia obsługuje głównie linia Binter Canarias, która łączy wszystkie większe wyspy. Promy kursują regularnie na trasach Teneryfa–Gran Canaria–Fuerteventura–Lanzarote, a przeprawa między sąsiednimi wyspami trwa od kilkudziesięciu minut do kilku godzin.

Co warto sprawdzić przed wylotem?

Mimo przynależności do UE Wyspy Kanaryjskie mają odrębne zasady celne. Limit bezcłowego przywozu alkoholu i papierosów z wysp do kontynentalnej Europy jest taki sam jak przy powrocie z kraju spoza UE. Warto sprawdzić aktualne limity przed zakupami w duty free.

Warto też wiedzieć, że Teneryfa ma dwa lotniska – Tenerife Norte (bliżej Santa Cruz i Teide, obsługuje głównie loty krajowe) i Tenerife Sur (lotnisko turystyczne na południu wyspy, obsługuje większość połączeń międzynarodowych). Pomylenie lotnisk na etapie rezerwacji hotelu może oznaczać godzinę jazdy samochodem więcej.