Największa jaskinia na świecie – która jest nią i co warto o niej wiedzieć?

Największą jaskinią na świecie pod względem kubatury jest Hang Son Doong (Sơn Đoòng) w Wietnamie, zlokalizowana w Parku Narodowym Phong Nha-Ke Bang w prowincji Quang Binh. Jej szacowana objętość wynosi około 38,5 mln m³, a długość głównego korytarza to około 9 km.

Tytuł największej jaskini na świecie brzmi imponująco, ale samo słowo „największa” może oznaczać różne rzeczy. Długość korytarzy, objętość wnętrza, rozmiar pojedynczej sali – to trzy różne parametry, które prowadzą do trzech różnych odpowiedzi. Artykuł wyjaśnia, która jaskinia wiedzie prym pod względem kubatury, dlaczego to właśnie ten parametr decyduje o rekordzie, oraz czym różnią się od siebie najważniejsze jaskinie na tej liście.

Hang Son Doong – skala, którą trudno sobie wyobrazić

Główny korytarz Hang Son Doong ma około 9 km długości, ale to liczba, która sama w sobie nic szczególnego nie mówi. Dopiero wymiary największej komory w jej wnętrzu dają pojęcie o prawdziwej skali tego miejsca. Komora ta rozciąga się na ponad 5 km długości, 150 m szerokości i sięga około 200 m wysokości. Dla porównania: w jej wnętrzu zmieściłby się 40-piętrowy wieżowiec.

Łączna kubatura jaskini szacowana jest na około 38,5 mln m³. To wartość, która nie ma odpowiednika wśród dotychczas odkrytych jaskiń na świecie. Warto przy tym zaznaczyć, że słowo „szacowana” pojawia się tu nieprzypadkowo – pomiary tak ogromnych przestrzeni podziemnych zawsze obarczone są pewnym błędem i mogą być aktualizowane wraz z postępem eksploracji.

Gdzie dokładnie znajduje się ta jaskinia?

Hang Son Doong leży w Parku Narodowym Phong Nha-Ke Bang, w prowincji Quang Binh, w centralnym Wietnamie. Najbliższym większym miastem jest Dong Hoi, a sama jaskinia znajduje się niedaleko granicy z Laosem. To region górzysty, gęsto pokryty lasem tropikalnym, z bogatą historią geologiczną opartą na procesach krasowych.

Jaskinia została odkryta przez miejscowego myśliwego Ho Khanh w 1991 roku, ale przez wiele lat nikt nie znał jej dokładnej lokalizacji. Dopiero w 2009 roku ekspedycja British Cave Research Association po raz pierwszy weszła do środka i przeprowadziła pierwsze pomiary. Oficjalny rekord kubatury ogłoszono na podstawie tych badań.

Największa a najdłuższa – to nie to samo

Tu pojawia się nieporozumienie, które często dotyczy czytelników szukających informacji o rekordowych jaskiniach. Hang Son Doong jest największa pod względem kubatury, ale nie pod względem długości korytarzy. Najdłuższą jaskinią świata jest Jaskinia Mamucia (Mammoth Cave) w stanie Kentucky w USA, której system korytarzy liczy około 686 km. To ponad 75 razy więcej niż długość głównego przebiegu Hang Son Doong.

Długość korytarzy i kubatura to dwa różne parametry. Jaskinia może mieć setki kilometrów wąskich przejść i mimo to znacznie mniejszą objętość niż jaskinia z kilkoma gigantycznymi komorami. Mylenie tych pojęć prowadzi do błędnych porównań.

Jaskinia Mamucia leży około 160 km na południe od Louisville i jest wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jej eksploracja trwa od ponad 200 lat i wciąż przynosi nowe odkrycia – starsza literatura podawała długość 651 km, nowsze pomiary wskazują na 686 km. To dobry przykład tego, jak rekordy jaskiniowe ewoluują razem z postępem eksploracji.

Co można zobaczyć w środku?

Wnętrze Hang Son Doong to nie tylko pusty tunel z kamieniami. W miejscach, gdzie sklepienie jaskini zapadło się, powstały otwory prowadzące do powierzchni – przez nie wpada światło dzienne i woda deszczowa. Tam, gdzie warunki pozwalają, wyrosły całe ekosystemy roślinne: palmy, paprocie, mchy. To właśnie te fragmenty nazywa się potocznie „lasami w jaskini”.

Przez wnętrze jaskini przepływa podziemna rzeka, a różnica temperatur między zewnętrzem a komorami tworzy specyficzny mikroklimat. Wilgotne, ciepłe powietrze unosi się w górę i w odpowiednich warunkach skrapla się w postaci widocznych chmur. To zjawisko meteorologiczne zachodzące wewnątrz góry.

Czy można tam pojechać?

Tak, ale nie jest to wyprawa dla każdego. Turystyka w Hang Son Doong jest celowo ograniczana przez władze Parku Narodowego Phong Nha-Ke Bang. Roczna liczba turystów jest limitowana, a wejście możliwe wyłącznie z licencjonowanym operatorem – w praktyce jest nim jedna firma, Oxalis Adventure, działająca na podstawie wyłącznej koncesji.

Wyprawa trwa cztery dni i wymaga dobrej kondycji fizycznej. Uczestnicy muszą pokonywać podziemne przeszkody, przeprawiać się przez rzekę i nocować w jaskini. Koszt udziału jest wysoki – wyjazd grupowy to wydatek liczony w tysiącach dolarów. Sezon jest ograniczony ze względu na warunki pogodowe: w porze deszczowej poziom podziemnej rzeki znacząco się podnosi, co zamyka dostęp do części korytarzy.

Plany budowy kolejki linowej do rejonu jaskini zostały odrzucone po protestach środowisk naukowych i organizacji ekologicznych. Decyzja ta jest traktowana jako przykład odpowiedzialnego zarządzania cennym obiektem przyrodniczym.

Jak mierzy się wielkość jaskini?

Kubatura, czyli objętość przestrzeni jaskini, obliczana jest na podstawie szczegółowych pomiarów przekrojów korytarzy i komór. W przypadku tak rozległych obiektów jak Hang Son Doong pomiary prowadzone są metodami laserowego skanowania oraz tradycyjnych technik kartograficznych. Wynik zawsze jest szacunkowy – zwłaszcza w miejscach jeszcze niezbadanych lub trudno dostępnych.

Długość jaskini to z kolei łączna długość wszystkich zmierzonych korytarzy i kanałów. System jaskiniowy może mieć setki bocznych odgałęzień, a każde nowe odkrycie powiększa jego całkowitą długość. Dlatego liczby takie jak 686 km dla Jaskini Mamuciej nie są ostateczne – to stan wiedzy na dany moment.

Trzecim parametrem, który pojawia się przy porównaniach, są wymiary konkretnej komory: długość, szerokość i wysokość. To właśnie ten wskaźnik najlepiej oddaje wizualną skalę wnętrza. Największa komora Hang Son Doong – ponad 5 km długości, 150 m szerokości i 200 m wysokości – jest pod tym względem bezkonkurencyjna wśród znanych jaskiń.

Rekordy jaskiń turystycznych – Grotta Gigante i La Verna

Jeśli ktoś szuka jaskini rekordowej, dostępnej bez sprzętu wspinaczkowego i kondycji maratończyka, warto zapoznać się z dwiema innymi nazwami. Grotta Gigante w pobliżu Triestu we Włoszech była przez lata wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa jako największa jaskinia turystyczna na świecie. Jej główna komora mierzy 167,6 m długości, 76,3 m szerokości i 98,5 m wysokości, a objętość szacuje się na około 365 000 m³. To imponujące wymiary jak na jaskinię przystosowaną do masowego ruchu.

Rekord Grotta Gigante został jednak pobity przez jaskinię La Verna w rejonie Pirenejów we Francji. La Verna ma kubaturę szacowaną na około 3,6 mln m³ i salę o wymiarach 245 × 195 m – znacznie większą niż włoska konkurentka, choć wciąż wielokrotnie mniejszą niż Hang Son Doong. Obie jaskinie są dostępne dla turystów bez szczególnych wymagań kondycyjnych i stanowią dobre wyjście dla tych, którzy chcą zobaczyć coś naprawdę dużego bez ekspedycyjnego wyposażenia.

FAQ – pytania i odpowiedzi

Czy Hang Son Doong jest jednocześnie najdłuższą jaskinią świata?

Nie. Najdłuższą jaskinią świata pod względem łącznej długości korytarzy jest Jaskinia Mamucia w stanie Kentucky (ok. 686 km). Hang Son Doong ma około 9 km głównego korytarza, ale to jej kubatura – szacowana na 38,5 mln m³ – czyni ją największą. Długość i kubatura to dwa różne parametry.

Jakie niezwykłe zjawiska można zobaczyć w Hang Son Doong?

W jaskini rosną drzewa i rośliny tropikalne w miejscach, gdzie zawalony strop przepuszcza światło dzienne. Przez wnętrze przepływa podziemna rzeka. Specyficzny mikroklimat sprzyja powstawaniu chmur wewnątrz komór. Takie połączenie zjawisk nie występuje w żadnej innej dotychczas odkrytej jaskini.

Czy zwykły turysta może zwiedzić Hang Son Doong?

W teorii tak, w praktyce wyprawa wymaga dobrej kondycji fizycznej, kilku dni, wyłącznie licencjonowanego przewodnika i znacznego budżetu. Turystyka jest ściśle limitowana. To nie jest jaskinia z chodnikiem i oświetleniem, lecz wielodniowa ekspedycja w trudnym terenie.

Jaką jaskinię wybrać, jeśli chcę zobaczyć coś rekordowego bez ekspedycji?

Jaskinia La Verna we Francji i Grotta Gigante we Włoszech to dobre wybory. Obie są przystosowane do zwiedzania przez typowych turystów, obie mają rekordowe wymiary w kategorii jaskiń turystycznych. Jaskinia Mamucia w USA jest z kolei wyjątkowa pod względem długości i ma rozbudowaną infrastrukturę turystyczną.

Czy rekord Hang Son Doong może zostać kiedyś pobity?

Tak, jest to możliwe. Wiele regionów krasowych na świecie pozostaje słabo zbadanych. Jeśli w przyszłości zostanie odkryta i zmierzona jaskinia o większej kubaturze, Hang Son Doong straci tytuł. Status „największej” jaskini zawsze odnosi się do aktualnego stanu wiedzy, a nie do ostatecznego faktu geologicznego.